Over: evendit.nl en disclaimer
Auteursrecht * Privacy en cookies
Door het gebruik van deze site ga je akkoord met cookies
mrt 232014
 

Hoe kun je na het overleven van een concentratiekamp en het verliezen van je moeder en je echtgenoot, en een groot deel van de rest van je familie en van je vrienden een optimistische kijk op de wereld hebben?  Pianiste Alice Herz-Sommer *(1903-2014) slaagde daarin grotendeels door haar houvast aan de muziek. Uiteindelijk bereikte ze de leeftijd van honderdtien jaar. Tot vrijwel op het laatst van haar leven bleef ze dagelijks pianospelen en stond ze geregeld journalisten te woord.

Zij was een vrouw die ondanks de zware tegenslagen die ze in haar leven te verwerken kreeg een uniek gevoel van wellness wist te ontwikkelen. Haar positieve levenshouding kwam onder meer in het volgende tot uitdrukking.

‘De mensen worden allemaal half goed en half slecht geboren.’

In een vraaggesprek onthulde ze eens haar gedachte over de mensheid: ‘We zijn allemaal hetzelfde. Goed en slecht.’ En in een ander interview vertelde ze dat de geschiedenis bestaat uit oorlogen, oorlogen en nog eens oorlogen. En dat het ermee begint dat iedereen, iedereen, half goed en half slecht wordt geboren. En dat in sommige situaties het slechte eruit komt en in andere het goede. Volgens haar had het kwade altijd al bestaan en zou dit altijd blijven bestaan. Ze was ervan overtuigd dat het deel is van het menselijk leven.

Het geloof als uitvinding van mensen en symbool van hoop

Ze geloofde dat mensen daarom religie hebben uitgevonden. Haar ouders, haar echtgenoot en zijzelf waren niet-religieus. Ze waren Joods vanwege hun afstamming, niet vanwege een religie. In een interview voor Haaretz zei ze eens: ‘Ik heb geen religie nodig. Ik begrijp dat als we in een verschrikkelijke situatie zitten, we hoop nodig hebben. Voor mij is religie een symbool van hoop. Het helpt, deze hoop. Ik ben bekend met religie, maar zelfs in de donkerste tijden heb ik nooit geloofd.’

Herz’ inzichten over Joden en jodendom

Alice Herz zag zichzelf als een Jood zonder religie. Ze was opgegroeid in een gezin dat Joods zonder religie was en dat geheel was geassimileerd. Men was er trots op om de Duitse literatuur en muziek als eigen te beschouwen. Het was voor haar het verleden ‘Einstein, Mendelssohn, Mahler, Spinoza’ dat de Joden kenmerkt. En de nadruk op een goede opleiding voor de kinderen. ‘Iedereen moet arts worden. De beste artsen, wetenschappers en schrijvers zijn Joden.’

Zij vond Joden behulpzaam en gul. En met een lachje meldde ze: ‘Maar niet altijd even eenvoudig om me te leven.’ Wat haar in het bijzonder Joods maakte, was ook het Joodse gevoel voor humor. En het gevoel voor familiezin. Ze dacht dat Joden veel meer op het gezin en de familie waren gericht dan anderen. De Engelsen daarentegen brachten in haar ogen hun tijd door met hun honden.

Herz’ inzichten over Duitsers en Duitse componisten

Alice Herz maakte ondanks wat haar en haar familie en vrienden tijdens de Tweede Wereldoorlog was aangedaan geen onderscheid tussen Duitse muziek en andere muziek. Opvallend is nog dat ze de antisemitische Richard Wagner beschouwde als ‘een van de grootste muzikale genieën in de geschiedenis’. Maar haar favoriete componist was Beethoven.

Opmerkelijk is dat ze geen haat tegen de Duitsers koesterde. Ze had hen nooit gehaat en ze zou hen nooit haten. Wat ze hadden gedaan, was verschrikkelijk, maar was Alexander de Grote ook maar een haar beter? Ze beschouwde Hitler als een ‘madman’, dus als een gek.

In 1962 woonde ze het Eichmann-proces in Jeruzalem bij. Adolf Eichmann was een van de hoofdverantwoordelijken voor de massamoord op de Joden in de Tweede Wereldoorlog. Ze voelde slechts medelijden met hem en met het hele Duitse volk. ‘Het is een geweldig volk, niet slechter dan andere volken.’

Herz’ inzichten over Engeland en de Engelsen

Ze voelde zich helemaal thuis in Engeland, omdat de Engelsen ‘zo beleefd zijn en deze beleefdheid niet oppervlakkig is.’ Ze vond hen ook vrolijk en behulpzaam en ze bewonderde de Engelse humor die zij in de grond als een vorm van afstandelijkheid zag. In haar ogen observeerden de Engelsen het leven en bleven daarbij altijd stoïcijns. Daarom hield ze van hen. En aan het slechte weer in Londen was ze gewend geraakt.

‘Als je aardig bent tegen anderen, zijn zij dat ook tegen jou.’

Ze wist wel van de slechte dingen die er gebeurde, maar ze keek alleen naar de goede dingen. Ze geloofde ook dat wie geeft, zal ontvangen. En dat als je aardig bent tegen anderen, zij dat ook tegen jou zijn.

Soms is het moeilijk te beseffen dat deze vrouw haar moeder en man aan het nazi-regime verloor en dat ze zelf met haar zoontje ternauwernood twee jaar concentratiekamp Theresienstadt wist te overleven. Ook op zeer hoge leeftijd had ze, merkwaardig genoeg, geen gevoelens van wraakzucht bitterheid over wat haar en haar familie en vrienden in de Tweede Wereldoorlog was aangedaan. Dergelijke gevoelens waren haar onbekend. Haar levensmotto was: ‘Niet treuren, maar begrijpen’.

Lees verder.

Meer artikelen over het leven van Alice Herz

Over Alice Herz verschenen  onder andere ook de volgende artikelen:

Bronnen

Voor dit artikel is een groot aantal bronnen gebruikt.

*Alice Herz-Sommer werd geboren als Alice Herz. Na haar huwelijk met Leopold Sommer, zette ze de naam van haar echtgenoot achter de hare. Ze werd ook bekend als Alice Sommer.