Over: evendit.nl en disclaimer
Auteursrecht * Privacy en cookies
Door het gebruik van deze site ga je akkoord met cookies
aug 162015
 

Wat gaat er om in iemand die weet dat hij waarschijnlijk nog maar kort te leven heeft? Nadat Oliver Sacks (9 juli 1933 – 30 augustus 2015) in december 2014 te horen kreeg dat de kanker waarvan hij dacht genezen te zijn, was uitgezaaid, besloot hij het beste te maken van de tijd die hem nog restte. Hij koos ervoor zijn resterende tijd te besteden aan de mensen die hem lief waren en aan zijn schrijfwerk.

Op 14 augustus 2015 publiceerde Oliver Sacks in de New York Times het essay Sabbath waarin hij terugkijkt op de essentie van zijn lange leven en de rol daarin van de viering van de sabbat, de joodse rustdag.

De jeugd van Oliver Sachs

Omslag van Oliver Sachs' boek 'Onderweg'.

De autobiografie Onderweg van Oliver Sachs (bol.com)

In dit essay vertelde Sachs dat zijn beide joods-orthodoxe ouders elke week trouw de sabbatsdag vierden. Op die dag was het bijvoorbeeld niet toegestaan om te werken, auto te rijden, telefoneren of zelfs maar het licht aan te doen. Aangezien zijn ouders allebei arts waren, moesten deze op dit punt wel wat schipperen: zo moesten ze wel per telefoon bereikbaar blijven voor het geval patiënten hen nodig hadden.

Het gezin Sacks woonde in een betrekkelijk orthodox-joodse gemeenschap in Cricklewood in het noordwesten van Londen. Elke vrijdagmiddag maakte zijn moeder gefillte Fisch en andere lekkernijen voor de sabbat klaar. En kort voor het vallen van de avond stak ze de rituele kaarsen aan en mompelde ze een gebed. Iedereen trok voor het avondeten schone sabbatskleren aan. Zij vader hief dan zijn zilveren wijnkelk op en ging voor in het zingen van het dankgebed.

Zaterdags ging het gezin naar de synagoge. De jonge Oliver begreep niets van het Hebreeuws in het gebedenboek, maar hij hield van de klanken van de oude middeleeuwse gebeden die door een zeer muzikale voorzanger werden gezongen. Verder stond de sabbat voor een groot deel in het teken van familiebezoek.

In en na de Tweede Wereldoorlog emigreerden veel joden uit zijn omgeving naar Israël, Australië of de Verenigde Staten. In 1950 vertrok de oudste broer van Oliver Sacks naar Australië. Vanwege de emigraties, maar ook omdat een aantal joden zich assimileerde en voor een andere levensstijl koos, werd de synagoge werd alsmaar leger en leger.

In 1946 zong Oliver Sachs voor zijn bar mitswa (viering van de religieuze meerderjarigheid aan het eind van het dertiende levensjaar van een joodse jongen), maar dat was voor hem het einde van de formele joodse rituelen. Langzamerhand nam hij afstand van het geloof en de gewoonten van zijn ouders.

Het kwam pas tot een breuk toen zijn vader hem op zijn achttiende dwong om toe te geven dat hij van jongens hield. Oliver zei: ‘Ik heb niets gedaan, het is alleen maar een gevoel, maar vertel het niet aan moeder, want zij zal er niet mee overweg kunnen.’ Zijn vader vertelde het toch. Toen zijn moeder de volgende ochtend met een blik vol afgrijzen naar beneden kwam, schreeuwde ze tegen hem: ‘Je bent me een gruwel. Ik wou dat je nooit was geboren.’ Vermoedelijk dacht ze, zo denkt Oliver Sachs aan wat er in Leviticus over mannenliefde staat geschreven.

Als neuroloog werkzaam in de Verenigde Staten

Nadat Oliver Sacks in 1960 zijn artsenbul had gehaald, emigreerde hij naar de Verenigde Staten. Daar smachtte hij naar het vinden van ‘zin’ van zijn leven. Uiteindelijk vond hij in Mount Carmel, een ziekenhuis voor chronische patiënten zijn roeping. Hij gaf veel om zijn (neurologische) patiënten en besloot hun nagenoeg onbekende, bijna onvoorstelbare verhalen kenbaar te maken aan het grote publiek en aan zijn collega’s.

Over zijn tijd met patiënten schreef hij de bestseller Awakenings in het Nederlands vertaald als over mensen die dankzij het feit dat zij het medicijn L-dopa toegediend kregen, tijdelijk ontwaakten uit hun coma die ze tientallen jaren eerder hadden opgelopen opgelopen tijdens de beruchte slaapziekte-epidemie in het begin van de twintigste eeuw.

Oliver Sacks en Robert John Aumann

In december 2005 kreeg zijn neef Robert John Aumann de Nobelprijs voor de economie. Om de prijs in ontvangst te nemen, ging deze naar Stockholm met zijn gezin inclusief kleinkinderen en allemaal moesten ze kosjere borden, bestek en voeding hebben en speciale gelegenheidskleding.

Nog dezelfde maand moest Oliver Sach geopereerd worden aan kanker in een oog. Robert Aumann kwam hem in het ziekenhuis opzoeken. Hij vertelde Sachs dat de vredigheid en de afwezigheid van aardse beslommeringen van de sabbat voor hem zo belangrijk was dat hij de Nobelprijs zou hebben geweigerd als hij daarvoor op zaterdag naar Stockholm voor de uitreiking had moeten reizen.

Oliver Sacks en de 100e verjaardag van Marjorie Kenyon

Sachs had nog een opmerkelijk familielid. In het voorjaar van 2014 hoorde hij dat zijn nicht Marjorie Kenyon, een arts die tot haar 98e jaar op medisch terrein werkzaam was geweest, en die in Jeruzalem woonde, terminaal was. Hij belde haar op om afscheid van haar te nemen. Ze meldde echter dat ze nog niet van plan was om te overlijden en nodigde hem uit voor haar 100e verjaardag op 18 juni 2014. ‘Natuurlijk’, antwoordde Oliver Sachs en zo gebeurde het. Hij was enigszins benauwd om samen met zijn levenspartner Billy zijn religieus orthodoxe familie te ontmoeten, omdat hij dacht aan de harde woorden die zijn moeder ooit tegen hem had gezegd. Echter, ook Billy werd hartelijk ontvangen in Jeruzalem. En samen met Billy werd hij uitgenodigd om met Robert Aumann het sabbatsmaal te vieren. Oliver Sachs voelde de vrede van de sabbat, van een stilgezette wereld, van een tijd buiten de tijd.

Oliver Sacks koos voor openhartigheid over zijn leven

In december 2014 had hij zijn memoires On the move (in het Nederlands vertaald als Onderweg)  bij zijn uitgever ingeleverd. Enkele dagen later hoorde hij dat de kanker waaraan hij negen jaar eerder was geopereerd, naar het indertijd leek met succes, was uitgezaaid. Nu was voor hem de tijd gekomen om openhartig te worden over zijn seksualiteit.

In februari 2015 besloot hij om net zo open te zijn over zijn kanker en zijn naderende dood. Hij schreef zijn essay My Own Life voor de New York Times terwijl hij in het ziekenhuis lag. In juli 2015 schreef hij voor dezelfde krant nog een essay: My Periodic Table. Daarin beschrijft hij zijn liefde voor de fysieke kosmos en de elementen.

Hij merkte dat zijn gedachten steeds meer gingen over wat er wordt bedoeld met het leven van een goed leven dat de moeite waard is en over het krijgen van een gevoel van vrede met zichzelf. Zijn laatste zin van dit essay luidde: ‘Mijn gedachten gaan in de richting van de sabbat, de dag van de rust, de zevende dag van de week en misschien ook wel de zevende dag van iemands leven, wanneer men kan voelen dat het werk erop zit en men met een goede geweten kan rusten.’

Op 30 augustus 2015 overleed Oliver Sacks thuis in New York. Hij werd 82 jaar oud.

Dossier leven

Dit artikel maakt deel uit van het dossier leven. In dit dossier vind je een overzicht met alle artikelen over het leven van bijzondere mensen.

Bronnen en verder lezen