Categorieën
Leven Senioren Wellness

Alice Herz (1903-2014) in het concentratiekamp Theresienstadt: overleven dankzij de piano

Pianiste Alice Herz-Sommer* (1903-2014) bleef tot op het eind van haar zeer lange leven optimistisch. Dat is opmerkelijk als je bedenkt dat haar moeder en haar echtgenoot in de Tweede Wereldoorlog door toedoen van de nazi’s het leven lieten en dat zijzelf met haar jonge zoontje ternauwernood het concentratiekamp Theresienstadt wist te overleven. Ze had levendige herinneringen aan die donkere tijden en vertelde erover in de vele interviews die journalisten met haar hielden. Ook in de donkerste tijden bleef ze lichtpuntjes zien.

De vooravond van het gedwongen vertrek naar Theresienstadt

Boekomslag met foto van Alice Herz-Sommer in haar jonge jaren
Etudes van troost

Terwijl de meeste Joden in Praag sinds de Duitse bezetting van het toenmalige Oostenrijk-Hongarije naar het getto werden gezonden, mocht het gezin Sommer nog een tijd in hun Praagse appartement blijven wonen. In het appartement boven hen en beneden hen woonden nazi’s.

Op een gegeven moment in 1943 te horen kreeg het gezin te horen dat ze alle drie op transport naar Theresienstadt, ten noordwesten van hun woonplaats Praag moesten. De avond voor hun vertrek zaten ze in hun appartement, met het licht uit, om hun zesjarige zoontje de kans te geven voor het laatst in zijn eigen bed te slapen.

Toen kwamen haar Tsjechische vrienden en buren en namen de overgebleven schilderijen, kleding en zelfs meubels mee. Ze zeiden niets. Alice geloofde dat het gezin toen al dood voor hen was.

De nazi’s die boven hen woonden, ene Hermann en zijn vrouw, kwamen vlak voor voor hun vertrek met koekjes naar haar toe. Hermann vertelde dat hij haar pianospel zou missen en dat hij hoopte dat ze zouden terugkomen en dat hij niet wist wat hij moest zeggen, maar dat hij haar en haar pianospel bewonderde, en ook haar toewijding en de schoonheid van de muziek.

In tegenstelling tot de buren en vrienden die slechts langskwamen om de spullen op te halen die de familie niet mee naar het kamp kon nemen, toonde deze nazi zich menselijk. Hij was de menselijkste van allemaal. Eigenlijk de enige mens, in de beleving van Alice Herz, omdat hij, nota bene een nazi, haar bedankte.

Mensonterende omstandigheden in het concentratiekamp Theresienstadt

Omslag van het boek De pianiste van Theresiënstadt
De pianiste van Theresiënstadt

De trein uit Praag deed er anderhalf uur over om naar het concentratiekamp Theresienstadt te rijden. Daar werden ze ondergebracht in overbevolkte barakken. Ze kregen zwart koffiewater als ontbijt, witte watersoep als lunch en zwarte watersoep als avondeten. De gevangenen vermagerden. Om niet van honger om te komen, aten ze zelfs aardappelschillen als ze de kans kregen.

Toch werd het kamp Theresienstadt door de nazi’s als een soort modelkamp beschouwd. Veel gevangenen in dat concentratiekamp behoorden in betere tijden tot de top van de uitvoerend kunstenaars. In het kamp mochten de Joden een cultureel leven erop na houden. Dit om bij het Rode Kruis de valse indruk te wekken dat de gevangenen in dat kamp een behoorlijke behandeling kregen. Dat was het geluk voor een deel van de musici daar en voor Alice Herz en haar muzikale zoontje.

Maar het was een zeer harde tijd: om hen heen stierven dagelijks honderden mensen. Theresienstadt was een doorgangskamp. Van daaruit werden de Joden gedeporteerd daar dwangarbeidskampen of vernietigingskampen. Van de ongeveer honderdveertigduizend Joden die door Theresienstadt moesten, gingen bijna negentigduizend mensen in dergelijke kampen hun dood tegemoet. In Theresienstadt zelf overleden bijna drieëndertigduizend gevangenen.

Muziek in Theresienstadt bij wijze van nazi-propaganda

Er was een kamporkest in Theresienstadt. Dat orkest bestond uit gevangenen die speelden voor een publiek van gevangenen en hun nazi-bewakers. Ze moesten spelen van de nazi’s, omdat het Rode Kruis drie keer per jaar een bezoek bracht. Later vertelde ze erover dat het propaganda was. ‘Dit was iets wat ze [de nazi’s] aan de wereld konden laten zien, maar in werkelijkheid waren ze ons aan het ombrengen.’

Alice Herz speelde in het kamp op een piano die danig ontstemd was. Ze beschikte niet over de bladmuziek, maar slaagde erin om 24 Études van Chopin uit haar hoofd te spelen. In totaal speelde ze meer dan 100, misschien wel 150 concerten voor oude, zieke, hongerige en diep ongelukkige mensen. Over een van de pianovoordrachten van Alice Herz schreef een medegevangene, de indertijd bekende musicus en internationaal gerenommeerd componist Victor Ullmann (1898-1944): ‘Voor haar is de uitvoering van een werk feitelijk de schepping: ze identificeert zich met het werk en de maker ervan.’

Op 7 februari 1945 werden de laatste leden van de Joodse Raad in Theresienstadt naar Auschwitz getransporteerd. Toen speelde Alice Herz een recital dat geheel uit stukken van Chopin bestond. Dit programma herhaalde ze een aantal keer tot 14 april de dag waarop Hitler zijn generaals meldde dat de oorlog verloren was. Toen het Rode Leger Berlijn innam, schakelde Alice Herz voor de weinige overgeblevene in het kamp  over op het spelen van muziek van Beethoven en Schubert.

Overlevenden van het kamp herinnerden zich later dat Alice Herz’ pianobegeleiding van Verdi’s Requiem de meeste indruk op hen had gemaakt. Op een vraag van de journalist of het een requiem was voor de doden van het getto, voor de Joden, antwoordde ze: ‘Waarom niet?’

Later zouden mensen haar vragen hoe die gevangenen, verzwakt als ze waren, toch zulke mooie muziek konden spelen. Ze vertelde dan dat er in het kamp uitstekende musici gevangen zaten: violisten, cellisten, zangers, dirigenten en componisten. Volgens Alice Herz was de muziek voor de gevangenen van het kamp als voedsel: door het maken van en luisteren naar muziek bleven ze langer in leven.

Het zesjarige zoontje Stepán zong mee in de kinderopera van het concentratiekamp

Alice Herz’ zesjarige zoontje Stepán kon goed zingen. Daarom mocht hij meedoen aan de kinderopera Brundibár. Deze opera was geschreven door Hans Krása, een van de componisten die in het concentratiekamp gevangen zaten. Door het laten uitvoeren van deze opera wilden de nazi’s een vals positief beeld over kampleven bij het bezoekende Rode Kruis oproepen.

Stepán was erg enthousiast over het feit dat hij mocht meezingen in die kinderopera. Hij speelde daarin de rol van mus. Alice Herz vertelde later aan journalisten dat ze in het kamp ondanks alles gelukkig was, omdat ze wist dat haar kleine jongen daar gelukkig was.

De opera Brundibár werd minimaal 55 keer in het kamp uitgevoerd en kwam ook voor in een nazi-propagandafilm van juni 1944. Bijna alle kinderen en de musici die aan de opera hadden meegedaan, evenals Hans Krása, de componist ervan, werden op transport naar Auschwitz gesteld en kort na aankomst daar vergast.

Alice Herz en haar zoontje bleef een dergelijk lot gespaard, dankzij haar muziek. Van de 15.000 kinderen die naar het kamp Theresienstadt waren gestuurd, overleefden er slechts 130 de oorlog. Een daarvan was Stepán.

Alice Herz’ echtgenoot werd via Auschwitz naar Dachau getransporteerd

De echtgenoot van Alice Herz, Leopold Sommer, werd in september 1944 vanuit Theresienstadt via Auschwitz naar Dachau gezonden. Daar overleed hij een maand voor de bevrijding, vermoedelijk aan de tyfus.

Op een avond vertelde haar man haar dat er de volgende dag 1000 mannen waaronder hijzelf de volgende dag op transport moesten. Hij liet haar zweren dat zij hem niet vrijwillig zou volgen. Een dag na zijn transport kwam er een nieuw transport waarvan werd gezegd dat dit transport was bedoeld voor vrouwen die hun mannen wilden volgen. Veel vrouwen melden zich vrijwillig aan, maar in plaats van dat ze naar hun mannen gingen, werden ze vermoord. Alice Herz vertelde aan een journalist dat als haar echtgenoot haar niet had gewaarschuwd, ze zich onmiddellijk voor dat vrouwentransport had aangemeld. Met zijn laatste woorden had hij dus haar leven gered.

Dankzij haar concerten kwam ze niet op een deportatielijst

Toen ze al meer dan een jaar in het concentratiekamp zat, bedankte een jonge nazi-officier haar voor haar concerten, omdat die, naar hij zei, zoveel voor hem betekenden. Hij beloofde haar dat zij en haar zoontje niet op een deportatielijst zouden komen te staan, maar dat ze tot het eind van de oorlog in Theresienstadt zouden blijven.

Tijdens de internering had haar zoontje haar vragen gesteld zoals: ‘Wie is Hitler? Wat is oorlog? Waarom hebben we niets te eten?’ Voor haar als moeder was het ‘niet gemakkelijk’ om haar kind te zien huilen en dat niet eens een klein stukje brood had om aan hem te geven. Opvallend is dat haar zoon, die later bekend werd als cellist onder de naam Raphael Sommer, ooit in een interview verklaarde dat hij zeer goede herinneringen aan dat kamp had, omdat zijn moeder er alles aan had gedaan om de gruwelijkheden voor hem te verbergen en zoveel mogelijk normale omstandigheden voor hem te scheppen.

Op de laatste dag van de oorlog, op 9 mei 1945 werd het kamp Theresienstadt, en daarmee ook Alice Herz en haar intussen achtjarige zoontje Stepán door het Sowjetleger bevrijd.

Lees verder.

Dossiers leven en muziek algemeen

Dit artikel maakt deel uit van de dossiers  leven en muziek algemeen.

Over Alice Herz verschenen ook onder andere de volgende artikelen:

Bronnen

Voor dit artikel is een groot aantal bronnen gebruikt.

*Alice Herz-Sommer, werd geboren als Alice Herz. Na haar huwelijk met Leopold Sommer, zette ze de naam van haar echtgenoot achter de hare. Ze werd ook bekend als Alice Sommer.

Categorieën
Leven Senioren Wellness

1939. Het begin van donkere tijden voor Alice Herz: de Duitse bezetting van Praag

Alice Herz-Sommer (1903-2014) werd 110 jaar oud. Zij geloofde hartstochtelijk in de kracht van muziek om de meest zware tijden te kunnen overleven. Hoe verging het haar toen de nazi’s het huidige Tsjechië waar zij woonde, bezetten? Wat hield haar op de been?

1939. Het begin van de Duitse bezetting van Oostenrijk-Hongarije

Omslag van het boek De pianiste van Theresiënstadt
De pianiste van Theresiënstadt

Er veranderde veel in het leven van Alice Herz-Sommer toen de nazi’s in 1939 het toenmalige Oostenrijk-Hongarije en daarmee ook haar woonplaats Praag bezetten.

Toen de bezetting van de nazi’s op handen was, vluchtten verscheidene familieleden en vrienden naar Palestina.

Tot degenen die tijdig wegvluchtten, behoorden ook Alice’ tweelingzus Mariana, haar oudere zus Irma, haar zwager Felix Weltsch en hun huisvriend Max Brod. Zij vertrokken met de laatste trein die op 14 maart 1939 naar Roemenië reed. Het was de dag voordat de Duitsers het land bezetten. Vanuit Roemenië reisde de groep verder naar Palestina.

Het gezin Herz-Sommer bleef in Praag, zodat Alice kon zorgen voor haar oude frêle moeder die weduwe was.

Het gezin Sommer in het bezette Praag

Boekomslag met foto van Alice Herz-Sommer in haar jonge jaren
Etudes van troost

Er brak voor de achtergebleven Joden een zeer harde en donkere tijd aan. Veel van hen raakten hun baan kwijt. Bijna alles was voor hen verboden. De Joden mochten dagelijks slechts laat in de middag een half uur winkelen. Tegen die tijd waren de winkels doorgaans al leeg. Het was een tijd van honger lijden.

Verder mochten ze niet meer met de tram mee of het park in. Ook het theater, concertzalen en zwembaden waren voor de verboden. Verder mochten ze geen juwelen, contant geld of telefoons bezitten. De nazi’s pakten alles van hen af.

Sinds de bezetting door de nazi’s mochten de Joden niet meer voor publiek optreden of meedoen aan muziekconcoursen. Alice, die indertijd al een internationale reputatie in Europa met haar pianoconcerten had opgebouwd, ging zich toen concentreren op het geven van pianolessen.

Maar toen het lesgeven aan niet-Joodse leerlingen werd verboden, raakte ze bijna al haar pianoleerlingen kwijt.

Veel Joodse families moesten hun woningen verlaten en werden bij anderen ondergebracht. De familie Sommer was zo gelukkig dat ze niet naar het ghetto hoefden, maar in hun huis mochten blijven.

Alice vond het heerlijk om moeder te zijn en dat verzachtte die moeilijke tijd. Voor haarzelf was het moeilijkste dat ze de gele ster moest dragen. Op straat durfden haar beste niet-Joodse vrienden haar niet meer aan te kijken.

1942. De moeder van Alice Herz moest op transport naar het concentratiekamp Theresienstadt

In 1942 moest haar 72- of 73-jarige zieke moeder Sophie naar het deportatiecentrum in Praag. Ze mocht niet meer dan een rugzak meenemen. Alice begeleidde haar moeder naar het deportatiecentrum en bleef tot op het laatst mogelijke moment bij haar.

Vanuit het deportatiecentrum werd haar moeder eerst gedeporteerd naar Theresienstadt en enkele maanden overgebracht naar het vernietigingskamp Treblinka waar ze om het leven kwam. Nog aan het eind van Alice’ eigen leven wist ze niet hoe en wanneer haar moeder was overleden.

In die tijd wisten de Joden al dat ze op een gegeven moment op transport gesteld zouden worden. Toen al beseften ze dat dit waarschijnlijk het einde van hun leven zou betekenen.

Dat moeten wegbrengen van haar moeder beschouwde Alice als het dieptepunt in haar leven. Voor haar was de band tussen een moeder en haar kind iets bijzonders. Ze hield heel veel van haar moeder.

Toen ze van het deportatiecentrum op weg naar huis ging, moest ze midden op straat stoppen om naar een innerlijke stem te luisteren: “Van nu af aan kan alleen jij jezelf helpen. Niemand kan je helpen, je echtgenoot niet, je kleine kind niet, en de dokter niet.”

Het bestuderen van de 27 Études van Chopin om te kunnen overleven

Op dat moment wist ze dat ze de 27 Études van Frédéric Chopin moest spelen. Deze études vormen voor elke pianist een zeer grote uitdaging. Ze rende naar huis en vanaf dat moment studeerde ze er dagelijks uren en uren achtereen op. Soms wel acht uur per dag. Daarmee ging ze door totdat het gezin een oproep kreeg voor het concentratiekamp Theresienstadt.

Deze technisch zeer uitdagende pianowerken zijn doordrenkt van een emotionele bezieling. Het instuderen ervan bood haar niet alleen een welkome afleiding in die barre tijden, maar vooral ook een geestelijke reddingslijn.

In een interview in  2010 zei Alice Herz-Sommer: ‘Ik dacht dat als ik ze leerde spelen, ze mijn leven zouden redden.’

En dat was ook zo. Tot kort voor haar dood op 110-jarige leeftijd studeerde ze dagelijks urenlang muziek.

Lees verder.

Dossiers leven en muziek algemeen

Dit artikel maakt deel uit van de dossiers  leven en muziek algemeen.

Over Alice Herz verschenen ook onder andere de volgende artikelen:

Bronnen

Voor dit artikel is een groot aantal bronnen gebruikt.

Categorieën
Leven Senioren Wellness

De jeugd en vooroorlogse jaren van Alice Herz (1903-2014)

Het leven van pianiste Alice Herz was in een groot aantal opzichten bijzonder. Niet alleen werd ze ruim 110 jaar oud, maar ook bleef ze tot aan het eind van haar lange leven met enthousiasme piano spelen. Ze had een optimistische kijk op het leven, ondanks het feit dat ze haar moeder en haar echtgenoot in de Holocaust verloor en zijzelf met haar jonge zoontje maar nauwelijks het concentratiekamp Theresienstadt overleefde. Hoe verliepen haar kinder- en tienerjaren?

De kinderjaren van Alice Herz

Alice Herz werd geboren op 26 november 1903 in Praag (in het toenmalige Oostenrijk-Hongarije) in een gecultiveerd, Duits-sprekend seculier Joods gezin. In die tijd bestond de bevolking van Praag uit Tsjechen, Duitsers en veel Joden. Haar vader, Friedrich Herz, was een welgesteld zakenman die aan het hoofd stond van een fabriek die weegschalen vervaardigde. Haar hoogopgeleide moeder kwam uit een muzikaal Moravisch gezin en was reeds als kind bevriend met Gustav Mahler.

Dankzij de culturele salon van haar ouders kwam Alice Herz reeds als jong kind in contact met schrijvers, wetenschappers, filosofen, componisten en andere musici en toneelspelers. Zo leerde ze onder meer Gustav Mahler en Franz Kafka kennen.

Alice Herz had een tweelingzus met de naam Mariana (ook wel ‘Mizzi’genoemd). Daarnaast had ze ook een oudere zus met de naam Irma en twee broers.

Alice Herz’ ontdekking van de muziek

Boekomslag met foto van Alice Herz-Sommer in haar jonge jaren
Etudes van troost

Toen ze drie jaar was, ontdekte Alice Herz haar liefde voor de muziek. Op haar vijfde jaar begon ze met pianoles, aanvankelijk van haar oudere zus Irma. Al snel kreeg ze les van Conrad Ansorge (een leerling van Liszt). Over Ansorge zei ze eens dat deze buitengewoon was als pianist, maar niet zo geweldig als muziekdocent.

Als haar vader doodmoe thuiskwam uit zijn werk, zou haar moeder zeggen: ‘Kinderen, ga maar spelen.’ Daarmee bedoelde de moeder ‘muziek spelen’. Alice’broer was een goed violist en vanaf dat ze vijf jaar oud was, maakten ze samen muziek. Toen Alice zeer oud was, wist ze nog precies uit haar hoofd de stukken die ze toen met het had gespeeld.

Ze herinnerde zich nog op zeer hoge leeftijd dat toen een jaar of acht was, ze in haar woonplaats Praag de eerste uitvoering van Mahlers tweede symfonie hoorde. Haar moeder had haar meegenomen naar dat concert.Telkens als ze naar Mahler luisterde, had ze het gevoel dat haar moeder, die in de Tweede Wereldoorlog in een vernietigingskamp overleed, bij haar was.

Haar moeder was haar muzikale gids en haar ‘sterkste criticus’ geweest. Als haar moeder zei dat iets goed was, dan was dat ook zo. Alice’ band met haar moeder was heel speciaal en het later, tijdens de Tweede Wereldoorlog, moeten verliezen van haar moeder door toedoen van de nazi’s was een van de grote dieptepunten in Alice’ leven.

Alice’ moeder was ook bevriend met de schrijver Franz Kafka. Deze was de beste vriend van journalist, schrijver en filosoof Felix Weltsch, de echtgenoot van Alice’ oudere zus Irma. Franz Kafka kwam vaak naar het huis van het gezin Herz. Hij praatte niet veel, maar hield van de rust en de natuur. Ze maakten gezamenlijke uitstapjes. Kafka sprak graag met haar moeder, vooral over zijn schrijven. En hij vertelde de kinderen merkwaardige verhalen die Alice prachtig vond. Ze herinnerde zich onder mee dat hij ooit zei: ‘In deze wereld kinderen grootbrengen? In deze wereld?’

De tienerjaren van Alice Herz

Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, was Alice Herz elf jaar. Die oorlog was haar eerste kennismaking met echte ellende. In die tijd begon al haar optimisme als levenshouding. Op latere leeftijd zou ze antwoorden op een vraag of het op jonge leeftijd moeten doormaken van moeilijke tijden iemand veerkrachtiger maakt, antwoordde ze: ‘Het maakt je rijker’.

Vijf jaar later besloot ze, op aanraden van een vriend van de familie, Artur Schnabel (pianist, componist en muziekdocent) klassieke muziek te studeren. Ze werd leerling van Václav Štěpán en werd op haar zestiende jaar de jongste student aan het Duitse conservatorium van Praag.

Nog tijdens haar latere tienerjaren gaf ze overal in Europa pianoconcerten die goede recensies kregen. Max Brod, de uitgever van Franz Kafka, en zelf ook schrijver, publicist, muziek- en theatercriticus, vertaler en componist, herkende het talent van Alice en recenseerde verscheidene van haar optreden voor een krant. Ze speelde indertijd vooral Bach, Beethoven, Schumann, Smetana en Suk.

Haar smaak op het gebied van muziek kende in de loop van haar lange leven enige accentverschuivingen. Was het vooral Chopin die haar in de oorlogsjaren op de been hield, op het laatst van haar leven leek Beethoven haar grote muzikale liefde.

Huwelijk, zoontje en internationale optredens als pianiste

Omslag van het boek De pianiste van Theresiënstadt
De pianiste van Theresiënstadt

]In 1931, twee weken nadat Alice Herz, zakenman en verdienstelijk muziekamateur Leopold Sommer had leerde kennen, trouwde ze met hem. In haar ogen was hij zeer begaafd. Zo sprak hij onder meer vijf talen.

In 1937 kreeg het paar een zoon en noemde hem Stepan (ook wel gespeld als Stephan). Na de Tweede Wereldoorlog werd hij als professioneel cellist internationaal bekend onder de naam Raphael Sommer.

In die vooroorlogse jaren speelde Alice Herz concerten door heel Europa. Ze genoot in die tijd als pianiste een internationale faam. Haar pianospel zou haar in de Tweede Wereldoorlog, toen ze van 1943-1945 in het concentratiekamp Theresiënstadt in het huidige Tsjechië zat, het leven redden.

Lees verder in: 1939. Het begin van donkere tijden voor Alice Herz-Sommer.

Bronnen

Voor dit artikel is een groot aantal bronnen gebruikt.

Categorieën
Leven Senioren Wellness

Overleven dankzij Chopin: Alice Herz-Sommer (1903–2014)

Lang en gelukkig leven. Dat is iets waarvan talloze mensen dromen tijdens hun zoektocht naar wellness. Sommige mensen zien zowel kans om zeer oud te worden en ook, ondanks het moeten doormaken van donkere tijden, een optimistische kijk op de wereld te houden. Hoe doen ze dat?

Een van die mensen was, Alice Herz-Sommer, ook bekend onder de naam Alice Sommer. Zij was een buitengewoon opmerkelijke vrouw. En dat niet alleen omdat ze tot kort voor haar overlijden op 110-jarige leeftijd (op 23 februari 2014) nog dagelijks haar geliefde Chopin-études en andere werken van componisten als Beethoven, Bach, Schubert en Schumann op de piano speelde.

Dankzij pianospel de Holocaust overleven

Boekomslag met foto van Alice Herz-Sommer in haar jonge jaren
Etudes van troost

Alice Herz hield als kind al veel van muziek en gaf reeds tijdens haar tienerjaren pianoconcerten. In de Tweede Wereldoorlog wist zij dankzij haar pianospel, samen met haar jonge zoontje de ontberingen van het concentratiekamp in Theresienstadt te overleven.

Ondanks het feit dat ze door de Holocaust haar moeder en haar echtgenoot verloor en ondanks alles wat ze moest doormaken, raakte ze niet verbitterd.

Ze herinnerde zich de gruwelijkheden die ze moest doormaken weliswaar tot in de details, maar bezat tegelijkertijd een zeldzame vergevingsgezindheid. Ze hield intens van het leven en van de mensheid. En zij geloofde hartstochtelijk in de kracht van muziek.

Het studeren op de études van Frédéric Chopin en andere muziekstukken sleepte haar door de moeilijkste tijden van haar leven heen. Om te beginnen toen haar zieke moeder naar een concentratiekamp moest en daar werd omgebracht.

Later, toen ook zij met haar echtgenoot en hun jonge kind naar het concentratiekamp van Theresienstadt (in het Tsjechisch: Terezín) werd gestuurd en toen vervolgens haar echtgenoot naar een ander kamp werd weggevoerd waar hij aan de tyfus kwam te overlijden.

Nog weer later toen haar zoon, die samen met haar het concentratiekamp had overleefd, in 2001 op 64-jarige leeftijd onverwacht overleed. Toen de buren van haar eenkamerappartementje haar op een gegeven moment weer piano hoorden spelen, wisten ze dat Alice Herz ook nu weer kracht uit haar muziek wist te putten om dit zware verlies te boven te komen.

De kracht van een optimistische levenshouding

In alle boeken en documentaires over haar en in de vele interviews die met haar zijn gehouden, vertelde ze over haar grote vreugde in het maken van muziek en het in leven zijn. Ze koesterde totaal geen wrok, ook niet tegen de Duitsers. Haar vergevingsgezindheid was zeldzaam groot en dat gold ook voor haar optimisme.

Over slechts één ding was zij niet optimistisch, maar pessimistisch. In 2010 vertelde ze in een interview dat ze pessimistisch was over de bereidheid van toekomstige generaties om te blijven gedenken wat er was gebeurd met de Joden in heel Europa en met de duizenden mensen in het doorgangskamp in Theresienstadt (van wie slechts zeer weinigen de oorlog overleefden).

Voor Alice Herz was een optimistische levenshouding essentieel om te kunnen overleven. Deze opmerkelijke vrouw werd 110 jaar oud en leefde tot het eind van haar leven zelfstandig in een eenkamerappartement. Na een ziekte van enkele dagen overleed ze in een ziekenhuis. Tot vrijwel op het laatst van haar lange leven speelde ze dagelijks piano en putte daar kracht en vreugde uit.

Dossiers leven en muziek algemeen

Dit artikel maakt deel uit van de dossiers  leven en muziek algemeen.
Meer over het lange leven van pianiste Alice Herz lees je in:

Bronnen

Voor dit artikel is een groot aantal bronnen gebruikt.