Categorieën
Zorg

Mantelzorg, gebruikelijke zorg en persoonlijke zorg

Wat betekenen de termen mantelzorg, gebruikelijke zorg en persoonlijke zorg precies? En in welke gevallen is het geven van een bepaalde vorm van zorg aan iemand verplicht als je familie of huisgenoten bent? En in welke gevallen niet?

Is het geven van mantelzorg verplicht?

De vraag of het geven van mantelzorg verplicht is, kan met eenvoudigweg met ‘neen’ worden beantwoord. Mantelzorg is per definitie vrijwillig, zelfs volgens het huidige kabinet dat er veel aan doet om de kosten van de zorg terug te dringen. Maar als er druk op je wordt uitgeoefend door je familie of door de beoordelende instantie, is het vaak moeilijk om ‘neen’ te zeggen, ook al zit je al behoorlijk klem door andere verplichtingen. Het is een andere zaak als het gaat om zogenaamde gebruikelijke zorg. Die is namelijk wel degelijk verplicht.

Wat is mantelzorg eigenlijk?

In opgewekte kleuren geschilderde valpartij.
Ziektekosten komen vaak onverwacht. Een goede zorgverzekering verzacht de pijn.

Mantelzorg gaat verder dan de ‘gebruikelijke zorg’ waartoe huisgenoten jegens elkaar verplicht zijn. Mantelzorgers behoren lang niet altijd tot hetzelfde huishouden als degene die hulp of ondersteuning nodig heeft.

Zo zijn er veel volwassen kinderen of vrienden van hulpbehoevenden die op verschillende manieren zodanige hulp bieden dat de betrokkene langer in zijn of haar eigen huis kan blijven wonen.

Mantelzorg wordt gegeven door vrijwilligers, maar is dus in feite ‘indiceerbare zorg’.  Dat wil zeggen, zorg die in beginsel door professionals via de Awbz/Wmo kan worden geleverd.

In de praktijk wordt overigens vaak gesproken van ‘mantelzorgers’ als het gaat om mensen die de wettelijke verplichte hulp geven die huisgenoten aan elkaar verschuldigd zijn.

Wanneer is er geen sprake van ‘mantelzorg’ maar van ‘gebruikelijke zorg’?

‘Gebruikelijke zorg’ heeft betrekking op de zorg die de leden van hetzelfde huishouden aan elkaar behoren te geven. Hoever die zorg geacht wordt te gaan, hangt af van de sociale afstand tussen die huisgenoten. Zo wordt van een partner aanzienlijk meer verwacht dan van een inwonend, al dan niet minderjarig kind. In het algemeen gaat het om alle activiteiten die nodig zijn om het huishouden draaiend te houden. Denk bijvoorbeeld aan eten koken, afwassen, stofzuigen of boodschappen halen.

Is het verplicht om voor hulpbehoevende familieleden te zorgen?

Wie tot het hetzelfde huishouden behoort van iemand die behoefte heeft aan zorg, is verplicht om te helpen het huishouden draaiend te houden en dus zo nodig taken over te nemen die eerder door de hulpbehoevende werden verricht. Ook minderjarige kinderen worden geacht naar vermogen al een handje te helpen in het huishouden.

Wie niet tot het huishouden behoort, maar bijvoorbeeld wel familie is, heeft die verplichting niet. Als je niet inwonend bent bij je (schoon)moeder of (schoon)vader ben je dus niet formeel verplicht om gebruikelijke zorg, laat staan persoonlijke zorg te verlenen. Maar natuurlijk wil je misschien wel graag uit sociale overwegingen een hulpbehoevend familielid (of een zieke vriend) bijstaan. In dat geval spreken we van mantelzorg.

Als een alleenstaande zorg of hulp nodig heeft, is er sprake van recht op zorg in het kader van de Awbz/Wmo.

Hoe zit het met de persoonlijke zorg?

Alleen de eigen partner van de hulpbehoevende is in beginsel tot maximaal drie maanden persoonlijke zorg verplicht. Persoonlijke zorg gaat verder dan gebruikelijke zorg in de vorm van het verrichten van huishoudelijke taken. Denk bij persoonlijke verzorging bijvoorbeeld aan activiteiten als het helpen met wassen en aankleden, haren kammen, of de toiletgang. Als die verzorgende partner zelf zware gezondheidsproblemen heeft, of op hoge leeftijd is, kan hiervan een uitzondering worden gemaakt.

Na die drie maanden zorg door de partner bestaat in beginsel aanspraak op een Awbz/Wmo-indicatie voor professionele persoonlijke verzorging. Mocht de partner voor die tijd overbelast raken, dan kan dit een indicatie voor zogenaamde respijtzorg opleveren.

Sommige ziektekostenverzekeraars bieden aanvullende verzekeringsmodules op de basiszorgverzekering waarbij degene die langdurige zorg behoeft, een vergoeding kan krijgen om voor enkele dagen tot enkele weken per jaar vervangende hulp in te schakelen om de vaste verzorger te ontlasten.

Veranderingen op het gebied van de zorg

Er zijn veel veranderingen op het gebied van mantelzorg en gebruikelijke zorg op komst. Lees er meer over op: https://www.hoeverandertmijnzorg.nl. Verder vind je relevante informatie op bijvoorbeeld  www.cwz.nl, www.ciz.nl en www.mezzo.nl

Dossier Zorg

Dit artikel maakt deel uit van het dossier zorg. Zie ook het overzicht van de artikelen over dit onderwerp.